होम सनातन ज्ञान ग्रंथ वेद उपनिषद पुराण भगवद्गीता ऋषि एवं आचार्य देवता पवित्र स्थान विज्ञान एवं प्राचीन ज्ञान प्राचीन तकनीक दर्शन आध्यात्म एवं चेतना मंत्र एवं साधना पूजा विधि कर्म पुनर्जन्म 84 लाख योनियाँ असुर एवं अन्य लोक कहानियाँ पर्व और त्योहार आध्यात्मिक मार्गदर्शन खोजें संपर्क करें JOIN SANATAN
🧠 दार्शनिक विचार
आत्मन्

आत्मा

आत्मा उस चेतन, शाश्वत तत्त्व को कहा जाता है जो शरीर, मन एवं बुद्धि से भिन्न — व्यक्ति का वास्तविक/मूल स्वरूप माना जाता है।

पाठ्य आधार

उपनिषद (विशेषकर बृहदारण्यक, छान्दोग्य, कठ), भगवद्गीता अध्याय 2

प्रमुख चिंतक

याज्ञवल्क्य, आदि शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य

आत्मा/स्वयं की अवधारणा

देखें tradition_comparison।

यथार्थ की अवधारणा

आत्मा शरीर-मन से भिन्न, नित्य, अजन्मा एवं अविनाशी तत्त्व है (गीता 2.20 — देखें /bhagavad-gita)।

मोक्ष का मार्ग

आत्म-ज्ञान (स्वयं की वास्तविक प्रकृति को पहचानना) मोक्ष का मार्ग है।

विभिन्न परंपराओं में व्याख्या-भेद: ### अद्वैत वेदांत: आत्मा एवं ब्रह्म अभिन्न हैं ("अहं ब्रह्मास्मि")।
### विशिष्टाद्वैत: आत्मा ब्रह्म का ही एक अंश/भाग है, परंतु स्वतंत्र व्यक्तित्व बनाए रखती है।
### द्वैत: आत्मा ब्रह्म से सदैव भिन्न रहती है, कभी अभिन्न नहीं होती।
### सांख्य-योग: आत्मा (पुरुष) प्रकृति से पूर्णतः भिन्न, शुद्ध साक्षी चेतना है।